Dostępne zagadnienia z Psychologii ogólnej

Myślenie – to złożony proces umysłowy, polegający na tworzeniu nowych reprezentacji za pomocą transformacji dostępnych informacji.

Myślenie ma trzy ogólne cechy:

• Dokonuje się w umyśle, lecz wnioskuje się o nim z obserwowanego zachowania.

• Jest procesem polegającym na manipulacji wiedzą w ludzkim systemie poznawczym.

• Jest nakierowane na znajdywanie rozwiązań dla problemów, które dana jednostka napotyka.

Myślenie – czynność myślenia jest łańcuchem operacji myślowych, za pomocą których przetwarzamy informacje zakodowane w spostrzeżeniach, wyobrażeniach i pojęciach. Dzięki temu człowiek poznaje rzeczywistość.

Myślenie:

• Pomaga nam osiągnąć to co chcemy.

• Jest najbardziej złożona forma działania człowieka.

• Jest procesem przedstawieniowym, symbolicznym.

• Przedmiotem myślenia mogą być: rzeczy, zdarzenia (obecne, zapamiętane, wyobrażone).

• Odzwierciedla i analizuje to, co jest dane w pełnym wymiarze czasowym.

• Może dotyczyć teraźniejszości, przeszłości i przyszłości.

Myślenie opiera się na wielu strukturach umysłowych. Należą do nich:

1. Pojęcia

2. Schematy

3. Skrypty

4. Wyobraźnia wzrokowa

POJĘCIA

Pojęcia – są to umysłowe reprezentacje powiązanych ze sobą zjawisk, pogrupowanych w pewien sposób. Pojęcia mogą reprezentować: przedmioty, czynności lub organizmy żywe.

Metody przyswajania pojęć:

Metoda różnicowania – przyswojenie treści pojęcia jest możliwe dzięki dwóm operacjom: abstrakcji i uogólnieniu.

Abstrakcja – polega na wyodrębnieniu pewnych cech przedmiotów i pomijaniu innych.

Uogólnienie – jest operacją łączenia cech wspólnych dla klasy przedmiotów.

Metoda przyswajania pojęć w kontekście.

Pojęcia naturalne – dominują w życiu potocznym człowieka.

Metoda nowej klasyfikacji – pozwala na tworzenie nowych pojęć.

Pojęcia dzielą się na:

Matrycowe – występują w naukach ścisłych np. fizyka, chemia. Są to nauki dedukcyjne, mocne. Są jasno zdefiniowane, wyraziste. Spostrzegamy rzeczywistość przez pryzmat tych nauk.

Pojęcia matrycowe – to poznawcza reprezentacja skończonej liczby wspólnych cech, które w jednakowym stopniu przysługują wszystkim desygnatom (egzemplarzom) danej klasy.

Naturalne – występują w naukach takich jak: medycyna, psychologia. Są to nauki indukcyjne, słabe. W języku potocznym dominują pojęcia naturalne, rozciągliwe.

Pojęcia naturalne – to poznawcza reprezentacja odzwierciedlająca zespół wspólnych cech, które w różnym stopniu przysługują wszystkim desygnatom danej klasy.

Pojęcia takie jak: szczęście, twórczość, choroba psychiczna, miłość są pojęciami naturalnymi, bo dla każdego co innego znaczą.

Pseudopamięć – przypominanie sobie nowych bodźców, gdyż ich atrybuty są przechowywane w pamięci.

Pojęcia są często zorganizowane w hierarchie od poziomu ogólnego do bardziej szczegółowych.

Poziom podstawowy – w hierarchiach istnieje poziom, na którym ludzie najlepiej kategoryzują przedmioty i myślą o nich.

SCHEMATY

Schematy – wiązka przechowywanej wiedzy reprezentującej pojęcie lub typ bodźca wraz z jego atrybutami; relacjami występującymi pomiędzy bodźcami.

Rola schematów:

• porządkują

• ułatwiają

• pomagają kodować, a później przetwarzać informację.

SKRYPTY

Skrypty – wiązka informacji o oczekiwanych sekwencjach powiązanych wzajemnie specyficznych zdarzeń i działań, których pojawienia się oczekujemy w określonych sytuacjach społecznych.

WYOBRAŹNIA WZROKOWA

Wyobraźnia wzrokowa – polega na oglądzie informacji uprzednio spostrzeganych i przechowywanych w pamięci.

Mapy umysłowe – są poznawczymi reprezentacjami przestrzeni fizycznej. Pomagają w uczeniu się dróg w naszym najbliższym otoczeniu, odzwierciedlają też nasza osobistą i kulturową wizję geografii.

Klasyfikacja myślenia:

Nieukierunkowane (niekontrolowane):

• Freud wykorzystuje metodę wolnych skojarzeń (rzucanie hasła i mówienie skojarzenia z tym słowem).

• Marzenia (np. senne) – przykład asocjacyjnego myślenia.

• Wytwory – określane jako patologiczne, oderwane od rzeczywistości np. myślenie autystyczne.

Ukierunkowane (kontrolowane):

Można podzielić na dwa typy:

• Krytyczne – wtedy, kiedy orzekamy o prawdzie lub fałszu; oparte na faktach, prawdopodobieństwie.

• Twórcze – odkrywanie zależności, rozwiązywanie problemów, wynajdywanie metod, tworzenie nowych form.

Rodzaje myślenia:

Sensoryczno – motoryczne – zwane myśleniem konkretnym. Zasadniczą rolę spełniają spostrzeżenia, które dostarczają informacji o aktualnej sytuacji. Dominuje u małych dzieci (do 2 lat) i zwierząt. Dzięki temu rozwojowi myślenia ludzie dorośli rozwiązują zadania praktyczne.

Pojęciowe – zwane abstrakcyjno – pojęciowym. W toku tego myślenia człowiek operuje pojęciami, które często są bardzo abstrakcyjne. W początkowych fazach tego myślenia znaczną rolę mogą odgrywać wyobrażenia.

Rodzaje myślenia:

• Produktywne – tworzenie nowych informacji potrzebnych dla podmiotu myślenia.

• Reproduktywne – polega na zastosowaniu uprzednio zdobytej wiedzy w nowych zadaniach, w rozwiązywaniu problemów.

Wg Kozieleckiego:

Myślenie – jest czynnością, która obejmuje różnorodne procesy, takie jak: przewidywanie, odkrywanie, rozumowanie, wnioskowanie itp. Jest czynnością umysłową, w której udział biorą operacje umysłowe. Dzięki temu człowiek przetwarza informacje tj: spostrzeżenia, wyobrażenia, pojęcia.

Informacje zakodowane w spostrzeżeniach, w wyobrażeniach i pojęciach są przetwarzane za pomocą operacji umysłowych:

Operacje umysłowe – to elementarne transformacje psychiczne, które przetwarzają materiał myślenia. W czynności myślenia należy wykonać cały łańcuch operacji, który prowadzi do wyniku końcowego.

Zdaniem psychologii wszystkie operacje można sprowadzić do dwóch podstawowych rodzajów:

Analiza – polega na myślowym podziale całości na części lub na wyodrębnieniu cech podmiotów i zjawisk.

Synteza – to łączenia w myśli różnych części w nowe całości.

Myślenie – wpływa na uporządkowanie; dzięki regułom, metodom schemat operacji ma prawidłowy, uporządkowany przebieg.

Reguły:

• algorytmiczne – to niezawodne taktyki, przepisy, które określają w jaki sposób należy coś rozwiązać; gwarantują rozwiązanie.

• heurystyczne – to zawodne zasady, reguły, które nie gwarantują rozwiązania zadania.

W strukturze czynności myślenia wyróżnia się:

• Informacje o świecie – to, co jest przetwarzane w myśleniu.

• Operacje – elementarne transformacje umysłowe.

• Strategie – (metody, taktyki, strategie) to co wpływa na uporządkowanie kolejnych operacji.

Cechy myślenia:

• krytycyzm

• samodzielność

• giętkość (plastyczność)

• sztywność

• szybkość (ruchliwość)